શિક્ષણ અને સ્ત્રી …


પહેલી વાત તો મારે સ્ત્રીઓમાં શિક્ષણની કરવી છે. સ્ત્રી શિક્ષણના આંકડાઓ અને ટકાવારીઓ સતત ઉછાળે રાખવાથી શિક્ષણમાં વધારો નથી થઈ જવાનો. જેમ સમાજમાં બદલાવ લાવવો હોય તો શરૂઆત પોતાના ઘરથી જ કરવી પડે છે એમ જ છોકરીઓમાં/ સ્ત્રીઓમાં શિક્ષણનો ગ્રાફ ઉંચો જાય એ માટે શરૂઆત દીકરીના માતા-પિતાએ જ કરવી પડશે (શિક્ષણ આપવા કરતા ય આ માતા-પિતાના વિચારો બદલવા એ સૌથી અઘરૂ કામ છે). સાથે સાથે સરકાર પણ પ્રચાર પધ્ધતિમાં થોડુ મોડીફીકેશન કરે એ સખ્ત જરૂરી છે.
ફક્ત શિક્ષણના ફાયદાનો પ્રચાર કર્યા કરવાથી કંઈ ખાસ નહિ વળે અહીં, સમસ્યાના છેક મૂળમાં પહેલો સુધાર કરવો પડશે…

શિક્ષણ માટે ગમે એટલી યોજનાઓ કે સબસીડીઓ નો લાભ આપો પણ, ખરો બદલાવ ત્યારે આવશે જ્યારે યોજનાઓની સાથે સમાજની માનસિકતા બદલવાના ધરખમ પ્રયત્નો પણ કરાશે.

શહેરોમાં કદચ વર્ક-આઉટ ઓછુ કરવાનુ થાય પણ, અંતરિયાળ ગામડાઓ કે જ્યાં વિજળી, પાણી ય નથી (છાપા/પુસ્તકોની તો કલ્પના ય ક્યાંથી થાય!! ), એવા વિસ્તારોમાં શિક્ષણ કઈ રીતે પહોંચાડી શકાય એ માટેના નક્કર ઉપાયો શોધવા પડશે.

ગામડાઓમાં શિક્ષકોની સાથે સાથે એવી વ્યક્તિઓનું પણ પોસ્ટીંગ થવુ જોઈએ જે એક એક ઘરમાં ફરીને પોલિયોનાં ટીપાની જેમ શિક્ષણના ફાયદાઓનો પણ ડોઝ આપી શકે અને જરૂર પડે ત્યાં જ્ઞાન પણ.
કારણકે દીકરીઓના શિક્ષણ માટે પહેલા મા-બાપને જ્ઞાન આપવુ જરૂરી છે.

બાવા-બાપુઓ અને કથાકારો જેમ ધર્મનું જ્ઞાન બાંટે છે એમ દરેક તાલુકા મુજબ એક શિક્ષણવિદ નિમાવો જોઈએ કે જે ચોતરે ભેગા થઈ ગપ્પા-ગોષ્ઠિ કરતા ગામ લોકોને ભેગા કરીને ભણવાના, શિખવાના ફાયદાઓ રસપ્રદ અંદાજમાં બતાવે, કોમ્પ્યુટર પ્રેઝન્ટેશન દ્વારા સમજાવે. જેથી એ લોકો ગામમાં કોણે શુ ના કરવુ જોઈએ એની ચર્ચાઓમાંથી બધાએ શુ શુ કરવુ જોઈએ એની ચર્ચાઓ તરફ વળે.

આપણી સૌથી મોટી બિમારી એ જડ ઘાલી ગયેલા કુ-વિચારો અને કુ-રિવાજો છે.
અંધશ્રધ્ધાઓ અને જડ માન્યતાઓ ને વૈજ્ઞાનિક ઢબે પ્રેકટિકલી બતાવી ને સમાજમાંથી અને મગજમાંથી ય દૂર કરે એવા વૈજ્ઞાનિકની પણ સખ્ત જરૂર છે આપણે.
કેમ કે વૈજ્ઞાનિકોની ઘણી કેટેગરી છે પણ લોકોના દિમાગના ચેતાતંતુઓમાં સજ્જડ મૂળિયા પ્રસારતી અંધશ્રધ્ધાનુ વિજ્ઞાન સમજાવનારા નથી મળતા અથવા જે હોય છે એનો યોગ્ય ઉપયોગ નથી થતો.

એ સિવાય ગામે-ગામ એક સક્ષમ સ્ત્રીઓની જ ટીમ તૈયાર કરવી જે વડીલોની સમજાવટથી લઈને સજા સુધીના ગમે તે ઉપાયો કરીને ય બાળકીઓને શિક્ષિત કરી શકે.

આતો થઈ સરકારી રાહે કંઈક કરવાની વાત..!!

હવે આપણે શુ કરી શકીએ એ વિચારો.

દીકરીઓથી શુ શુ ના થાય એનુ ગોખી રાખેલુ લિસ્ટ,પરંપરાઓથી ચાલ્યા આવતા કુ-રિવાજો અને ઘર કરી ગયેલી માન્યતાઓનો બોજ જિંદગી આખી ઉપાડીને ફરવુ અને પોતાના સંતાનો પર પણ એનો બોજ ઢોળ્યા કરવો એ તો રીતસરનો એક માનસિક જુલ્મ છે.
જેનું પરિણામ આખી જિંદગી મા-બાપ અને સંતાનો ભોગવતા રહે છે.

મારી વાત નવી હવા અને નવા વિચારોવાળી પેઢી માટે નથી કેમ કે હવે તો દિકરીઓ પણ વડીલોને નવા પ્રવાહોથી પરિચિત કરાવી શકે છે અને એ લોકો ય બિલકુલ પૂર્વગ્રહો વગર શીખે છે.

હવે દોરે ત્યાં જાય એ દીકરી નથી, દીકરી દોરે ત્યાં જવાની તૈયારી રાખવી પડશે. એની સ્વતંત્ર અભિવ્યક્તિને સ્વીકારવી જ પડશે. વડીલો કે સમાજ નહીં સ્વિકારે યો ય હવે સ્ત્રીઓ બે-ઝિઝક લડીને પણ પોતાની વાત સમજાવી દેવા સક્ષમ છે.

ક્યાંક વાંચેલુ કે સ્ત્રીના ચાર ભેદ પાડવામાં આવ્યા હતા – કુમારી, સધવા, ત્યકતા અને વિધવા. આ ચાર અવસ્થાઓમાં જે સ્ત્રી ફીટ ન થઇ શકી તેને માટે વળી બીજી બે વ્યવસ્થા, એક ઉપરની અને એક નીચેની. ઉપરની અવસ્થામાં તે સ્ત્રી તપસ્વિની, સાધ્વી કે વિદુષી બને. નીચેની અવસ્થામાં જાય તો નર્તકી, ગણિકા કે વેશ્યા બને.
આ ભેદો જોઈને દિમાગ હલબલી જાય છે કે શા માટે સ્ત્રીઓને જ આવા ભેદના ચોકઠામાં ફીટ કરી દીધી છે? ઉપરની એકેય અવસ્થામાં ફીટ ના થાય એ ક્યાં જશે? આપઘાત કરશે?

નહીં…. બિલકુલ નહીં!!
આવી વ્યાખ્યાઓને અને એને ઘરમાં જ બાંધી રાખવા માટેના હજારો રિવાજોને ફેંકી દેવાનો સમય આવી ગયો છે હવે. અત્યારની એક શિક્ષિત, પગભર અને સંતુલિત દિમાગની સ્ત્રી કોઈ પણ અવસ્થાની ગુલામ નથી.
સ્વતંત્રતાના ભોગે એ કંઈ પણ કરવા તૈયાર નહીં હોય.
હવે આ સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતાનો ભેદ એને સમાજે શીખવાડવાની જરૂર નથી. એ ખુદ એને વધુ સારી રીતે ડીફાઈન કરી શકે છે.

એના માટે સરકાર કે સમાજ કંઈ નહી કરે તો એણે ખુદ કંઈક કરવુ પડશે, જો ફેંકાઈ ના જવુ હોય તો…
સડેલી માન્યતાઓ અને ગલત રિવાજોના માનસિક બંધનો તોડી કાલ્પનિક ડરમાંથી મુક્ત થવુ પડશે.

સ્ત્રીની શક્તિ હવે પીંજરસ્થ નથી, એની ઉડાન માટે પૂરા વિશ્વના દ્વાર ખુલ્લા છે હવે…
ફક્ત દિશા નક્કી કરી ઉડાન ભરવાની વાર છે.

(એક મેગેઝિનમાં સ્ત્રી અને શિક્ષણ વિષે મારો એક લેખ)

Advertisements